Γευστικό αφιέρωμα – Ντομάτα
Επιμέλεια: Κατερίνα Νικολακούλη
Οι Ιταλοί την αποκάλεσαν pomο d’ oro, δηλαδή χρυσόμηλο, οι Γάλλοι pomme d’ or, δηλαδή μήλο της αγάπης και οι Γερμανοί, ροδάκινο του λύκου. Όλοι όμως είχαν στο μυαλό τους αυτόν τον κατακόκκινο καρπό της γης, άλλοτε ζουμερό και άλλοτε σφιχτό, που μεγαλώνει τους καλοκαιρινούς μήνες για να μας δώσει όλη την χρονιά πεντανόστιμα μεσογειακά φαγάκια.
Η ντομάτα είναι το δεύτερο σε κατανάλωση λαχανικό στον κόσμο και έχει ταξιδέψει παντού, αλλάζοντας ονόματα από τόπο σε τόπο. Περίπου 10.000 ποικιλίες και υβρίδια της ντομάτας καλλιεργούνται υπαίθρια ή σε θερμοκήπια. Οι πιο γνωστές επιτυχημένες ελληνικές ποικιλίες είναι η μπατάλα της Βραυρώνας και τα ντοματάκια Σαντορίνης, εκείνα τα μικρά στρογγυλά κόκκινα «διαμάντια», μοναδικά στη γεύση τους αν και συνήθως ακριβά στην τιμή.
Πατρίδα της ντομάτας θεωρείται το Περού. Στην Ευρώπη, ήρθε από τη Λατινική Αμερική τον 16ο αιώνα μαζί με το καλαμπόκι, την πατάτα και την πιπεριά. Το όνομα της «tomati» σημαίνει «σαρκώδες φρούτο» στη γλώσσα των Αζτέκων. Στην Ελλάδα άρχισε να καλλιερ-γείται συστηματικά μετά το 1925 και η βιομηχανική επεξεργασία της ξεκίνησε περίπου το 1956.
Η εντατική πορεία της καλλιέργειας της και η αγοραστική της κατανάλωση έδειξε αμέσως την απήχηση που βρήκε από στους Έλληνες καταναλωτές.
Διατροφική αξία
Είναι ένας καρπός που περιέχει πολύ νερό, γι’ αυτό είναι και ζουμερή, λίγες θερμίδες (μόλις 19 τα 100 γραμμάρια), πολλές βιταμίνες όπως βιταμίνη C, β-καροτίνη, αρκετή ποσότητα σε κάλιο και μικρότερες ποσότητες σε ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο, σελήνιο και ψευδάργυρο. Λόγω της σύστασής της προτρέπει τα νεφρά να φιλτράρουν μεγάλες ποσότητες λίπους συγκεντρωμένου στο αίμα. Αυτό την κάνει εξαιρετικά υγιεινή και απαραίτητη στην διατροφή μας.
Όταν ο καρπός της ντομάτας είναι ώριμος, έχει έντονο κόκκινο χρώμα διότι περιέχει τη χρωστική λυκοπένιο. Η λυκοπένη ανήκει στην οικογένεια των αντιοξειδωτικών ουσιών. Οι αντιοξειδωτικές ουσίες είναι πολύ ωφέλιμες στον ανθρώπινο οργανισμό. Πολλές μελέτες δείχνουν ότι επιδιορ-θώνουν τις βλάβες που δημιουρ-γούνται λόγω της οξείδωσης στα κύτταρα, στους ιστούς και στα όργανα. Έτσι, οι ουσίες αυτές καταπολεμούν φαινόμενα όπως αυτά της γήρανσης και της καρκινοποίησης και προλαμβάνουν την αθηροσκλήρωση.
Η ντομάτα στην κουζίνα
Για πάρα πολλά χρόνια, η ντομάτα μαζί με ψωμί και ελιές υπήρξε για την Ελλάδα το εθνικό κολατσιό της. Ακόμη και σήμερα είναι ένα καλό κολατσιό για τους εργάτες χειρωνακτικών εργασιών, αλλά και για τα μικρά παιδιά στο σχολείο τους.
Με την πάροδο του χρόνου, την οικονομική αναπτέρωση της χώρας και την εξέλιξη της μαγειρικής τέχνης, η ντομάτα αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα απαραίτητα συστατικό στην κουζίνα διεθνώς. Καταρχήν, από μόνη της ως σαλάτα και μάλιστα χωριάτικη, με τριμμένο ελληνικό τυρί φέτα αποτελεί ένα πιάτο ελαφρύ και δροσιστικό, ιδανικό για τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες.
Οι σκληρόσαρκες ντομάτες γίνονται γεμιστές με ρυζάκι, θαλασσινά ή πλιγούρι, ενώ οι πιο μαλακές συνοδεύουν κάθε τύπο φαγητού δίνοντάς το περισσότερη γεύση, αλλά και χρώμα.
Πριν ωριμάσει, η τομάτα έχει πράσινο χρώμα κι αν και αυτό δεν υποδηλώνει την ετοιμότητά της να φαγωθεί ωμή, οι πράσινες τηγανητές ντομάτες, γνωστές σε πολλούς από το ομώνυμο κινημα-τογραφικό έργο, γίνονται ένας τέλειος και εύκολος μεζές για το κρασί ή το τσίπουρό.
Να μην ξεχνάμε και τις σάλτσες, που εξαιτίας της μεγάλης ποσότητας ντομάτας που παράγεται ετησίως στην χώρα μας, οι Ελληνίδες νοικοκυρές, φροντίζουν να φτιάχνουν και να αποθηκεύουν σε μεγάλα καλής στεγανότητας βάζα, προς κατανάλωση για όλο τον χρόνο. Έτσι την χρησιμοποιούν για να νοστιμέψουν τα φαγητά τους, λαχανικά, κρεατικά, ζυμαρικά και ψάρια. Επίσης ο χυμός της ντομάτας, πλούσιος σε γεύση, πίνεται ευχάριστα σκέτος ή σαν βασικό συστατικό ενός Bloody Mary.
Συμβουλές προς καταναλωτές
Πιο αρωματικές και πλούσιες σε ζωτικές ουσίες είναι οι ντομάτες εποχής, που δε χρειάζονται θερμοκήπιο και είναι διαθέσιμες στην Ελλάδα από τον Ιούνιο έως τον Οκτώβριο.
Οι μικρότερες είναι συνήθως πιο νόστιμες από τις μεγαλύτερες. Ιδιαίτερα γλυκά είναι τα μικρά ντοματάκια.
Οι ντομάτες συνεχίζουν να ωριμάζουν στην κουζίνα, γι’ αυτό δε θα έπρεπε να μπαίνουν στο ψυγείο, επειδή εκεί χάνουν το άρωμα τους.
Επειδή οι ντομάτες εκλύουν αιθυλένιο δεν πρέπει να τις τοποθετείτε δίπλα στα αγγουράκια, γιατί τότε αυτά χαλάνε και κιτρινίζουν γρηγορότερα.
Πλένετε και τεμαχίζετε τις ντομάτες σας, όπως κι όλα τα λαχανικά και φρούτα, ακριβώς λίγο πριν τα καταναλώσετε, γιατί μόνο έτσι θα διατηρηθούν οι πολύτιμες θρεπτικές τους ουσίες.